PDF PDF Print

Concreet toepassen

Toepassen in de praktijk

 

Hoe pas je het katholiek sociaal denken toe in concrete omstandigheden? Hoe maak je de vertaling van pauselijke documenten naar de werkelijkheid? Of moet het juist andersom?

Voordat we een antwoord op deze vragen kunnen geven stuiten we op een belangrijke paradox. Aan de ene kant lijken de officiële documenten te willen benadrukken dat de Kerk een redelijk vastomlijnd, tijdloos, perspectief biedt. Aan de andere kant heeft iedere tijd zijn eigen uitdagingen waardoor andere antwoorden nodig zijn. De sociale leer balanceert tussen deze twee uitersten.

De Vlaamse priester, later kardinaal, Jozef Cardijn (1882-1967) ontwikkelde hier al in de jaren twintig van de 20ste eeuw een methode voor die wereldwijd zou worden overgenomen: zien – oordelen – handelen (see – judge  -act). Het model werd populair gemaakt door de door hem opgerichte katholieke jeugdbewegingen. Later werd het door de Paus en het Tweede Vaticaans Concilie overgenomen als dé methode van het katholiek sociaal denken. Hoe werkt het?

 

Zien

Wat is er aan de hand in onze buurt, samenleving, wereld? Hoe ontwikkelingen dingen zich? Waar ontstaan er problemen? Wie zijn daar de dupe van? Het katholiek sociaal denken begint met het kijken naar de concrete werkelijkheid. Iedere keer opnieuw gaat het om het leren begrijpen van de problemen en uitdagingen van concrete mensen in concrete omstandigheden. Niets wat mensen meemaken moet gelovigen vreemd zijn. Of, zoals het Tweede Vaticaans Concilie het mooi formuleerde, gelovigen moeten intiem verbonden zijn met de vreugde en de hoop, het verdriet en de angst van mensen van vandaag (Gaudium et Spes, 1965).

 

Beoordelen

Maar hoe beoordeel je dan wat je ziet? Dat kent een aantal lagen. Ten eerste, worden de ontwikkelingen bekeken vanuit de boodschap van Jezus Christus. Bevorderen de ontwikkelingen de groei van mensen in liefde naar elkaar en naar God (het goede leven) of is er sprake van belemmeringen, obstakels en onderdrukking? Ten tweede, worden de ontwikkelingen bekeken vanuit de kernwaarden van de katholiek sociale leer. Hoe staat het met de menselijke waardigheid? Hoeveel solidariteit is er met de armsten en de uitgeslotenen? Hoe rechtvaardig is het optreden van overheden en anderen? Hoe kunnen we komen tot een goed samenleven? Ten derde, kijken naar wat anderen (geloofstradities, moderne wetenschappen) ons zeggen. Kunnen we onze vermoedens extern toetsen / bijschaven? Wat kunnen we van anderen leren om onze betrokkenheid te verbeteren?

 

Handelen

Na het zien en het oordelen is het pas tijd voor actie. Wat staat ons in het concrete geval te doen? Met wie kunnen we dat samen doen? Welke hulpmiddelen staan ons ter beschikking? Zijn de mensen die het aangaat er zelf bij betrokken? Nemen we niets uit handen wat mensen echt zelf moeten kunnen doen (subsidiariteit)? Zijn de middelen proportioneel en doelmatig?

 

Een cirkelmodel

Na de derde stap, handelen, keer je weer terug naar de eerste stap: zien. Wat gebeurt er? Heeft je handelen succes? En zo niet, waarom niet? Vervolgens loop je het model weer door om een beter begrip te krijgen van de situatie en je handelen weer aan te passen. Het werk is dus nooit af.


Lees verder:

VKMO - Katholiek Netwerk | Walpoort 12 | 5211 DK | ’s-Hertogenbosch | 073 6134140 | E-mail