PDF PDF Print

Het visioen van VKO, Centrum voor Katholiek Onderwijs, door Dick Wijte

Wat is onderwijs?

Door Dick Wijte, voorzitter van VKO, Centrum voor Katholiek Onderwijs

www.vko.nl

 

Václav Havels centrale zorg was steeds de aantasting van het mens-zijn, het verlies van een zinvolle ordening van het bestaan. In de gevangenis schreef hij daarover aan zijn eerste vrouw, Olga Havlová die later stierf aan een ongeneeslijke ziekte. Eind vorig jaar overleed hij zelf, ook als gevolg van een ziekte. De uitvaartmis werd door de Nederlandse televisie rechtstreeks uitgezonden.

 

Poging om in waarheid te leven is de bekende essaybundel van Havel, waaruit na zijn overlijden het Nederlands Dagblad citeerde: “Stel nu dat de groenteboer begint met een concrete handeling, met iets dat zijn gevoel van hogere verantwoordelijkheid duidelijk zal maken.” Volgens de krant ligt Havels hele leven in dit citaat besloten. Havel heeft altijd weerstand geboden tegen anonieme ideologieën en systemen. Geloof niet abstracte speculaties, volg de stem van je geweten, schrijft hij. Maar  volgens Marjolijn Februari, een andere denker, lijkt de abstracte aanpak er beter uit te zien. De jaarstukken van haar vereniging van huiseigenaren gaan tegenwoordig over de belegging van reserves en het staffelen van contributies. Het draait niet om de werkelijkheid, maar om de afgeleiden daarvan, een omslag die zij overal meent waar te nemen.(1)

 

Zo ook in het onderwijs. Paul van Maanen van de Hogeschool Leiden maakt zich druk over deze omslag. Ons onderwijs is in de greep van de stopwatch, stelt hij. Hij doelt op de prestatieafspraken die scholen tegenwoordig met de overheid, moeten maken, afspraken die een uniformering van onderwijstoetsing in de hand werken, want scholen moeten onderling vergelijkbaar zijn. “We hebben al toetsingscommissies moeten instellen die de kwaliteit van de toetsen bewaken”, vertelt Van Maanen die afkomstig is van het onderwijsdepartement.

 

Een bureaucratische mentaliteit dreigt zich van het onderwijs meester te maken, heel onwezenlijk voor leraren. Want zij werken niet met afgeleiden, maar met kinderen, jongeren, studenten. Hun werk staat niet in het teken van cijfers en procedures, want hun vak gaat over de inhoud van lessen en over de vraag hoe zij die lesstof over kunnen brengen op de klas, de groep. Docenten hebben vanwege hun invloed op lesinhoud en hun verstandhouding met de jeugd een uitgelezen taak in de samenleving, een beschavingstaak. Als zij daarvan worden afgeleid of afgehouden, gebeurt dat niet zonder gevolgen. Het kan zelfs gebeuren dat leraren uiteindelijk ‘afwezig’ zijn. In Duitsland, aan het begin van de vorige eeuw, ontbrak het aan leraren die jonge mensen konden uitleggen wat de positieve kanten van hun aspiraties zijn en welke kanten meer ontwrichtend uitwerken. Dit verwijt is afkomstig van Leo Strauss (1899-1973), een Duits filosoof die tijdig via Engeland naar de VS emigreerde. Jonge mensen, merkt hij op, oriënteerden zich helaas op professoren en schrijvers die bewust of onbewust het pad voor Hitler zouden effenen. (2)

 

Laten we terugkeren naar Havel. In een van zijn laatste stukken schrijft hij dat zijn streven niet het karakter heeft van een bereikbaar doel dat, nadat het is bereikt, kan worden afgevinkt. Het gaat hem meer om een ideaal dat wij met onze inzet weten te benaderen, soms meer, soms minder, maar dat we net als de horizon nooit zullen bereiken.(3)

 

Daar gaat onderwijs over.

 

 

 

 

1) In: Twee dooie kanaries, NRC Handelsblad, 12-12- 2011

2) Zie: archive.org/details/LeoStraussOnGermanNihilisme1941

3) In het Duits beschikbaar: Vom Wert der Freiheit, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 24-12-2011

VKMO - Katholiek Netwerk | Walpoort 12 | 5211 DK | ’s-Hertogenbosch | 073 6134140 | E-mail