PDF PDF Print

Het visioen van de Unie KBO, door Agnes van Balkom


Senioren hebben en geven toekomst

door Agnes van Balkom, beleidsadviseur zingeving en levensvragen Unie KBO

www.uniekbo.nl

 

 

Ouderen gaan dood, worden of zijn ziek, vergeten veel, kosten geld, werken niet, zijn niet flexibel en je moet langzaam praten anders begrijpen ze het niet.   

 

Iedereen wil oud worden, niemand wil oud zijn.

 

Zomaar wat negatieve stereotype beelden over ouder worden en ouderen die je makkelijk uit het alledaagse leven en de krant kunt oppikken. Overdreven? Ouderen hebben hier dagelijks mee te maken: het is de lucht die we met z’n allen inademen. In de uitdrukking ‘iedereen wil ouder worden, maar niemand wil oud zijn’ is een en ander vlees geworden.

 

Volgens Professor Jan Baars (2006) domineren negatieve beelden het spreken over ouder worden en ouderen. Dit komt doordat ouderen bezien worden vanuit:

  • Het  sociaal-economische perspectief, waarbij ouderen vooral als een inactieve groep gezien worden en zodoende als kostenpost.
  • Het perspectief van het lichamelijk verval, waarbij ouder worden voortdurend gezien wordt vanuit de bril van ‘verlies van vermogens’ en de strijd hiertegen.

 

Volgens de Unie KBO legt Baars haarscherp bloot in welke maatschappelijke bedding gesproken wordt over ouder zijn en worden. Als je er op gaat letten dan merk je de massiviteit van dit spreken en de funeste uitwerking hiervan op jong en oud. Voor een ouderenorganisatie is het hard werken om daar een ander geluid tegenover te stellen!  Want wij willen namelijk dat er een positief beeld over ouderen en ouder worden ontstaat.  Dat is onze droom.

Deze droom dromen wij voor ouderen en voor iedereen die ouder wordt. Negatieve beelden staan ‘goed ouder worden’ immers in de weg en zijn een blokkade voor het goed samenleven van generaties. Wij brengen daar het volgende tegenin:  positieve beeldvorming en ontmaskering van negatieve beelden omdat ze niet kloppen.

 

Ontmaskeren

Het klopt niet om over ouderen te spreken als een inactieve groep die alleen maar geld kost. Feitelijk en moreel niet. De inzet van veel ouderen via vrijwilligerswerk, raden van bestuur, mantelzorg , opvang en opvoeding van kinderen wordt onvoldoende gezien en niet ‘geteld’. Wat is dat voor een samenleving die alleen werkenden en actievelingen positief waardeert? 

Het klopt ook niet om ouder worden louter als proces van ‘verlies’ te waarderen. Waarom wordt er nauwelijks gesproken over de specifieke ontwikkelingsmogelijkheden van het ouder worden, zoals ontwikkelen van levenskunst, morele en spirituele diepgang. Reële ontwikkelingsmogelijkheden die al langer worden bevestigd door onderzoek en uit de praktijk van het leven.

En wat betreft het verlies van fysieke vermogens als je ouder wordt: werken aan behoud van vitaliteit is een goede zaak, zelfs een verantwoordelijkheid, maar de idiote ‘anti-age rage’ die onze samenleving kenmerkt,  is ouderen-onvriendelijk en mensonvriendelijk. Het ideaal van waaruit deze rage vertrekt is bovendien een waanbeeld, namelijk ‘de eeuwige jeugd’.

 

Positieve beeldvorming stimuleren

Het spreken over ouder worden en ouderen gaat wat ons betreft niet over hoe we jong blijven of  hoe we de kosten zo laag mogelijk houden. Het gaat om de vraag naar de betekenis van goed ouder worden. Die vraag zou het maatschappelijk debat over ouder worden en ouderen moeten domineren. Wat betekent ‘goed ouder worden voor mij , wat betekent ‘goed ouder’ worden voor onze samenleving? Zijn hierop inspirerende visies? Welke plaatjes en beelden zijn er? Moet iedereen dat zelf bedenken en uitzoeken? Inderdaad zal de oudere van vandaag en morgen dat zelf willen uitzoeken maar dat doet hij niet los van naasten, gedeelde waarden of visies van waaruit hij of zij leeft.

 

Een inspirerende weg

Als ouderenorganisatie vervullen wij een rol bij deze zoektocht. Die rol spelen wij bewust en graag. Als katholieke organisatie staan we niet waardevrij in deze vraag. Wij zien mensen als sociale,morele en bezielde wezens: unieke mensen, die samen op zoek zijn naar werkelijk goed ouder worden. We geloven daarbij dat er een relatie is  tussen goed ouder worden en het werkelijk goede in het leven,een relatie tussen het persoonlijke goede en het goede voor de samenleving. Er zijn inspirerend beelden en visies van goed ouder worden en zijn. Visies die vertrekken  vanuit moderne waarden als: waardigheid, zelfverwerkelijking,verantwoordelijkheid en autonomie. Ook visies die  ‘generativiteit’ noemen als specifieke  motivatie van ouderen om zich in te willen zetten voor de volgende generatie.

 

Frits de Lange, theoloog en ethicus (De Lange 2007) schetst  een weg waarlangs goed ouder worden vorm krijgt, namelijk in verhouding met  morele dimensies, die met elkaar in evenwicht moeten zijn. Hij noemt:    

-         de vervulling van natuurlijke behoeften/zorg om gezondheid

-         een gewaardeerd lid zijn de gemeenschap/deelname aan de sociale gemeenschap

-         leven volgens morele overtuigingen/ respect voor morele autonomie

-         het leven betekenis geven en betekenis ontvangen

-         evenwichtig integratie/samenhang tussen al deze zaken

 

Deze  weg geeft aan ons ideaal – positieve beeldvorming rond ouder worden – ankerpunten. Ankerpunten waarlangs we onze activiteiten kunnen plaatsen. Naast het opkomen voor de specifieke belangen van ouderen gaat het om meer: het gaat ook om ‘een gewaardeerd lid zijn van de gemeenschap en om mensen zien in hun behoefte aan betekenis geven en ontvangen.

Ouderen hebben de toekomst, wordt vaak gezegd. Inderdaad, maar in het licht van bovenstaande is te zeggen dat ouderen toekomst geven. Ouderen zijn in hun zoektocht naar ‘goed’ ouder worden immers gericht op deelname aan de samenleving, in welke vorm dan ook. Bovendien, en dat is specifiek voor ouderen; zij willen iets nalaten voor generaties die na hen komen. Dat inspireert.

    

VKMO - Katholiek Netwerk | Walpoort 12 | 5211 DK | ’s-Hertogenbosch | 073 6134140 | E-mail