VKMO - Katholiek Netwerk

Onderrichtende kerk | Theologen

Theologen dragen bij aan de ontwikkeling van het katholiek sociaal denken, met name door eigen accenten te leggen, bijvoorbeeld door de aandacht te leggen bij economie, mensenrechten of de situatie van de armen. Markante personen of theologische stromingen zijn onder meer:

 

Heinrich Pesch (1854-1926)

De economische analyse en sociale filosofie van deze Duitse jezuïet is sterk geënt op Thomas van Aquino. Pesch benadrukte het belang van een samenwerking tussen arbeid en kapitaal voor een gezonde economie, en zag ze niet als strijdig met elkaar. Hij doordacht de belangrijke beginselen van solidariteit en subsidiariteit in zijn Lehrbuch der Nationalökonomie (1905-1923).

Oswald von Nell-Breuning (1890-1991)

Ook Nell-Breuning – eveneens jezuïet – was sterk op de economie gericht. Hij pleitte voor een corporatistisch systeem: een maatschappelijke ordening geïnspireerd op het Middeleeuwse gildenstelsel, gebaseerd op gedeelde beroepen en economische belangen. Nell-Breuning was de ghostwriter van de tweede sociale encycliek Quadragesimo Anno en droeg bij aan een bredere bekendheid van het subsidiariteitsbeginsel.

 

Jacques Maritain (1892-1973)

Maritain doordacht veel moderne thema’s en ontwikkelingen, zoals mensenrechten en de democratische staatsvorm, vanuit een perspectief dat hij aan Thomas van Aquino ontleende. Hij wilde hiermee de waarde van Thomas’ denken laten zien voor de twintigste eeuw. Ankerpunten in zijn werk zijn onder andere zijn nadruk op de menselijke persoon (personalisme) en zijn pleidooi voor een ‘integraal humanisme’: een humanisme dat altijd betrokken is op God. Deze thema’s zijn nog steeds belangrijk binnen het katholiek sociaal denken.

 

Marie-Dominique Chenu (1895-1990)

De Franse dominicaan Chenu had als een van de eersten aandacht voor de historische ontwikkeling van het katholiek sociaal denken. Chenu zag kerk en wereld als nauw op elkaar betrokken. De christelijke boodschap kan volgens hem pas goed verstaan worden in het licht van de eigentijdse vragen en ontwikkelingen. Zijn visie klinkt sterk door in de pastorale constitutie Gaudium et Spes, een belangrijk document voor het katholiek sociaal denken over de verhouding tussen kerk en wereld.

 

Bevrijdingstheologie

De bevrijdingstheologie, begonnen in Latijns Amerika maar vervolgens ook beoefend in andere delen van de wereld – heeft grote invloed gehad op het katholiek sociaal denken, dat tot de jaren vijftig van de vorige eeuw vooral vorm kreeg in Europa. Deze stroming beziet sociale, politieke en economische processen vanuit het perspectief van de armen. Daarmee hebben bevrijdingstheologen ruimte gemaakt om niet alleen over, maar ook vanuit de minstbedeelden te spreken, zowel over hun lijden als over hun hoop.