VKMO - Katholiek Netwerk

Visies & Visioenen | Het visioen van Tilburg University, door Hein van Oorschot



Van ontworteling naar het zaaien van vertrouwen

Door Hein van Oorschot – scheidend voorzitter van het College van Bestuur van Tilburg University

www.tilburguniversity.edu

 

De relatie tussen het Rijk en het hoger onderwijs verloopt moeizaam: er is een gebrek aan vertrouwen van de politiek in het onderwijs. Door een tekort aan vertrouwen neemt de bemoeienis toe. Onderwijsinstellingen als Tilburg University raken verstrikt in een net van controle en regels. Dat kost veel geld en negatieve energie. De richtlijnen die van bovenaf worden opgelegd ondermijnen de eigen verantwoordelijkheid van de universiteit en zijn ook onredelijk: als een bewoner in een straat een dief blijkt, stop je toch niet alle inwoners van die straat in de gevangenis?

De ontwikkelingen gaan lijnrecht in tegen het idee van subsidiariteit: het leggen van de verantwoordelijkheid op de juiste plek, in dit geval bij de universiteiten zelf. En het ergste: het onderwijs laat het gebeuren door de ontworteling in onderwijsland. Grote fusiegolven hebben ervoor gezorgd dat het onderwijs van niemand meer is, of lijkt te zijn. De vraag van eigenaarschap speelt dus in alle hevigheid op.

 

De oorzaken en redenen van dit gebrek aan vertrouwen en de toegenomen ontworteling zijn divers. Enerzijds lijkt men van bovenaf (de overheid) gevangen te zitten in een vorm van instrumenteel denken. De gedachte is dat goed onderwijs van bovenaf geregeld en gecontroleerd moet worden. Anderzijds raken universiteiten los van hun vertrouwde inbedding. De alsmaar gefuseerde onderwijsinstellingen kwamen vroeger voort uit een gemeenschap. Dat is nu veel minder het geval. De verbinding tussen het onderwijs en de (lokale) samenleving is zwakker dan voorheen. Deze ontwikkeling, in combinatie de met hang naar controle en instrumenteel denken, is schadelijk voor goed onderwijs en onderzoek.

 

Een oplossing voor deze complexe ontwikkelingen is niet direct voorhanden. Volgens mij is het in ieder geval van belang te benadrukken dat de universiteit onderdeel uitmaakt van de samenleving. Wij hebben een belangrijke taak in het vormen en opbouwen van onze samenleving, onder meer door studenten te vormen en bewust te maken van de verbondenheid tussen universiteit en samenleving. Zo werk je aan een ander bewustzijn. Zo voedt je een ander geluid. Onze visie op wat een universiteit behoort te zijn hebben we ook uitgewerkt in het boekje Met oog op goed leven, Cobbenhagen en onze universitaire cultuur. Dit boekje is verstrekt aan al onze medewerkers en aan alle afstuderenden. Daarnaast voeren en initiëren wij het debat over deze dingen, zowel op de universiteit als in de publieke ruimte (bijvoorbeeld de media). Op deze wijze nemen wij verantwoordelijkheid en stimuleren wij onze studenten, onze toekomst, hetzelfde te doen.

 

Het begint zo bezien met het zaaien van vertrouwen en dat is een proces wat geduld vraagt. Je moet hier en nu een ander verhaal vertellen, aan je studenten en aan je medewerkers. De studenten die bij ons afstuderen zijn over vijftien tot dertig jaar de baas in ons land. Wat geef je hen mee? Dat is de grote vraag waarin tegelijkertijd de oplossing verscholen ligt.